علمی- ترویجی (حرفه‌ای) دامِستیک

علمی- ترویجی (حرفه‌ای) دامِستیک

راهکارهای علمی و کاربردی برای بهبود باروری دام و طیور ایران با تأکید بر فیزیولوژی تولیدمثل

نوع مقاله : مقاله علمی- ترویجی

نویسندگان
محمدجواد کریمی ثابت 1
علی مسترشد 2
1 پژوهشگر پسادکتری فیزیولوژی دام، گروه مهندسی علوم دامی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، البرز، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد فیزیولوژی دام و طیور، گروه مهندسی علوم دامی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، البرز، ایران
10.22059/domesticsj.2026.109613
چکیده
باروری یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده بهره‌وری، پایداری اقتصادی و پیشرفت ژنتیکی در صنعت دام و طیور است. موفقیت تولیدمثلی حاصل عملکرد هماهنگ محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–گناد، رشد و بلوغ گامت‌ها، تخمک‌ریزی، لقاح، تکوین اولیه رویان، عملکرد جسم زرد و آماده ‌بودن دستگاه تولیدمثلی ماده برای استقرار و حفظ آبستنی است. این فرآیندها تحت تأثیر متقابل عوامل متابولیکی، تغذیه‌ای، محیطی، ایمنی و مدیریتی قرار دارند. در گاوهای شیری، دوره انتقال با تغییرات عمده در متابولیسم انرژی و چربی، متابولیسم کلسیم، عملکرد ایمنی و وضعیت التهابی همراه است و اختلال در سازگاری با این مرحله می‌تواند با کاهش عملکرد تولیدمثلی همراه شود. تنش گرمایی نیز با اثرگذاری بر محور تولیدمثل، عملکرد فولیکول، استروئیدوژنز، اسپرماتوژنز و تکوین رویان، یکی از عوامل مهم کاهش باروری محسوب می‌شود. در طیور، علاوه بر تنش گرمایی و تنش اکسیداتیو، کاهش کیفیت اسپرم و کاهش باروری خروس‌های مولد، به ‌ویژه در سنین بالاتر، اهمیت ویژه‌ای دارد. بر این اساس، بهبود باروری در واحدهای تولیدی نیازمند رویکردی یکپارچه و پیشگیرانه است که بر مدیریت دوره انتقال، کنترل شرایط محیطی، حفظ سلامت دستگاه تولیدمثل، پایش کیفیت گامت، تشخیص مناسب فحلی و زمان تلقیح و استفاده هدفمند از فناوری‌های کمک‌ باروری استوار باشد. وقوع جنگ منجر به فعال‌سازی محور تنش، بروز اثرات هم‌افزا بین تنش اکسیداتیو و ایمنی و فروپاشی زیرساخت‌های بیولوژیک مؤثر در مدیریت تولیدمثل در دام می‌شود. در این مطالعه، مهم‌ترین سازوکارهای فیزیولوژیک مؤثر بر باروری و راهکارهای علمی و کاربردی قابل استفاده در صنعت دام و طیور ایران و تأثیر جنگ بر فیزیولوژی تولیدمثل دام مورد بررسی قرار گرفته است.
کلیدواژه‌ها
تنش اکسیداتیو
تنش گرمایی
سلامت رحم
کیفیت گامت
مدیریت تولیدمثل

عنوان مقاله English

Scientific and Practical Strategies for Enhancing Fertility in Iranian Livestock and Poultry: A Focus on Reproductive Physiology

نویسندگان English

Mohammad Javad Karimi Sabet 1
Ali Mostarshed 2
1 Postdoctoral Researcher in Animal Physiology, Department of Animal Science, University College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Alborz, Iran
2 M.Sc. Student of Animal and Poultry Physiology, Department of Animal Science, University College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Alborz, Iran
چکیده English

Fertility is a critical determinant of productivity, economic sustainability, and genetic progress in the livestock and poultry industry. Reproductive success is the result of the coordinated function of the Hypothalamic–Pituitary–Gonadal (HPG) axis, gamete growth and maturation, ovulation, fertilization, early embryonic development, corpus luteum function, and the readiness of the female reproductive tract for the implantation and maintenance of pregnancy. These processes are subject to the complex interplay of metabolic, nutritional, environmental, immunological, and managerial factors. In dairy cows, the transition period involves major shifts in energy and lipid metabolism, calcium metabolism, immune function, and inflammatory status; failure to successfully adapt to this phase can lead to impaired reproductive performance. Furthermore, heat stress is a major factor in reduced fertility, as it impacts the reproductive axis, follicular function, steroidogenesis, spermatogenesis, and embryonic development. In poultry, in addition to heat stress and oxidative stress, declines in sperm quality and fertility in breeding roosters, particularly at older ages, are of significant concern. Accordingly, improving fertility in production units requires an integrated and preventive approach based on transition period management, environmental control, maintenance of reproductive health, monitoring of gamete quality, accurate estrus detection and timing of insemination, and the targeted use of assisted reproductive technologies. The outbreak of war triggers the activation of the stress axis, leads to synergistic effects between oxidative and immune stress, and causes the collapse of biological infrastructure essential for reproductive management in livestock. This paper reviews the key physiological mechanisms affecting fertility, practical scientific strategies applicable to the Iranian livestock and poultry industry, and the impact of war on livestock reproductive physiology.

کلیدواژه‌ها English

Gamete quality
Heat stress
Oxidative stress
Reproductive management
Uterine health
Adnane, M., Whiston, R., Tasara, T., Bleul, U., and Chapwanya, A. (2024). “Harnessing vaginal probiotics for enhanced management of uterine disease and reproductive performance in dairy cows: A conceptual review.” Animals, 14(7), 1073.
Ansari, M. (2024). “Recent strategies to mitigate reproductive aging in male broiler breeders: A review.” Animal Reproduction Science, 268, 107570.
Barbarestani, S. Y., Samadi, F., Pirsaraei, Z. A., & Zaghari, M. (2024). “Barley sprouts and D-aspartic acid supplementation improves fertility, hatchability, and semen quality in aging male broiler breeders by up-regulating StAR and P450SCC gene expressions.” Poultry Science, 103(6), 103664.
 Barbarestani, S. Y., Samadi, F., Zaghari, M., Khademian, S., Pirsaraei, Z. A., & Kastelic, J. P. (2025). “A review of antioxidant strategies to improve reproduction in aging male broiler breeders.” Geroscience, 47(1), 573-589.
Bongalhardo, D.C. (2025). Sperm fitness assessment in poultry: Brief review of in vitro methods.” Animal Reproduction Science, 272, 107666.
Bruinjé, T.C., and LeBlanc, S.J. (2025). “Invited review: Inflammation and health in the transition period influence reproductive function in dairy cows. Animals, 15(5), 633.
Castro, B., Sosa, F., and Ortega, M.S. (2026). “Heat stress as a multilevel disruptor of gamete function and early embryo development in cattle.” Journal of Dairy Science. doi:10.3168/jds.2026-28382.
Celeghini, E.C.C., Baatch-Nascimento, F., Bozzi, A.R., Garcia-Oliveros, L.N., and Arruda, R.P. (2024). “Bovine testicular heat stress: From climate change to effects on microRNA profile.” Animal Reproduction Science, 270, 107620.
Das S, Shaji A, Nain D, Singha S, Karunakaran M, Baithalu RK. (2023) “Precision technologies for the management of reproduction in dairy cows”. Trop Anim Health Prod. 4;55(5):286.
Givens, M. D., & Marley, M. S. D. (2008). “Infectious causes of embryonic and fetal mortality.” Theriogenology, 70(3), 270-285.‏
Hassanein, E.M., Szelényi, Z., and Szenci, O. (2024). “Gonadotropin-releasing hormone (GnRH) and its agonists in bovine reproduction I: Structure, biosynthesis, physiological effects, and its role in estrous synchronization.” Animals, 14(10), 1473.
Lonergan, P. (2024). “Embryo transfer: Past, present, future—a personal perspective.” Animal Reproduction, 21(3), e20240068.
Mangan, M., and Siwek, M. (2024). “Strategies to combat heat stress in poultry production—A review.” Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition, 108(3), 576–595.
Moberg, G. P. (2000). “Biological response to stress: implications for animal welfare.” In The biology of animal stress: Basic principles and implications for animal welfare. (pp. 1-21). Wallingford, UK: CABI Publishing.‏
Oke, O. E., Akosile, O. A., Oni, A. I., Opowoye, I. O., Ishola, C. A., Adebiyi, J. O., Odeyemi A. J., Adjei-Mensah B., Uyanga V. A., & Abioja, M. O. (2024). “Oxidative stress in poultry production.” Poultry Science, 103(9), 104003.
‏ Pugliesi, G., Feltrin, I. R., Mattos, A. C. D., Silva, A. G., Morelli, K. G., Nishmura, T. K., & Sales, J. N. D. S. (2024). “Evolution over the last 40 years of the assisted reproductive technologies in cattle-the Brazilian perspective for embryo transfer and resynchronization programs (part II).” Animal Reproduction, 21(3), e20240058.
‏ Sales, J. N. D. S., Pugliesi, G., Carvalho, L. R., Simões, L. M. S., Lemos, L. A., Vicente, M. P., Silva, R. R. R., & Baruselli, P. S. (2024). “Evolution over the last 40 years of the assisted reproduction technologies in cattle-the Brazilian perspective I-timed artificial insemination.” Animal Reproduction, 21(3), e20240034.
Sakumoto, R. (2016). “Pregnancy-associated changes in uterine-luteal relationships in cows: A mini-review.” Reproductive Biology, 16(2), 182–188.
Schams, D., and Berisha, B. (2004). “Regulation of corpus luteum function in cattle—An overview.” Reproduction in Domestic Animals, 39(4), 241–251.
Sultana, P. (2026). “Strengthening Livestock Vaccine Distribution and Cold-Chain Preparedness in the United States: A One Health Imperative.”‏
Várhidi, Z., Csikó, G., Bajcsy, Á.C., and Jurkovich, V. (2024). “Uterine disease in dairy cows: A comprehensive review highlighting new research areas.” Veterinary Sciences, 11(2), 66.
‏Yu, X., Jin, M., Zhang, Y., Lu, Y., Zhu, R., Liu, Y. F., Ma, Y. J., Song, J., & Sun, J. (2026). “Oxidative stress and its implications for male reproductive dysfunction: mechanistic Insights, clinical Impacts, and advances in therapeutic interventions.” Andrology, 14(6), 1447-1460.‏
Zhao, X., Zhang, Y., Rahman, A., Chen, M., Li, N., Wu, T., Qi, Y., Zheng, N., Zhao, S., and Wang, J. (2024). “Rumen microbiota succession throughout the perinatal period and its association with postpartum production traits in dairy cows: A review.” Animal Nutrition, 18, 17–26.
علمی- ترویجی (حرفه‌ای) دامِستیک
دوره 26، ویژه‌ نامه
در حال تکمیل شدن
تابستان 1405
صفحه 32-38